İlişkilerde nesne sürekliliği, sevginin devamlılığı ve kendimizi kaybetmeden sevebilmek üzerine.

Düşünün…

Sevdiğiniz insanla harika bir akşam geçirdiniz. Birlikte yemek yediniz, güldünüz, belki seviştiniz, belki de hiçbir şey konuşmadan birbirinize sarılıp uyudunuz.

O an her şey gerçekti. Gözlerindeki sevgiyi gördünüz, tenindeki yakınlığı hissettiniz. Birbirinize ait olduğunuzu düşündünüz.

Sonra ayrıldınız.

Ertesi gün aynı insana ulaşmakta zorlandınız. Mesajlar kısaldı, sesindeki sıcaklık azaldı. Birkaç gün önce sizi hayatının merkezinde hissettiren insan, sanki şimdi hayatında size yer açmakta zorlanıyordu.

Kendi kendinize sordunuz:

“Dün yaşadıklarımız gerçek değil miydi?”

Belki de daha acı veren başka bir soru geldi ardından:

“Ben yanında olmadığımda, onun içinde de yok mu oluyorum?”

İşte bugün biraz bu sorunun etrafında dolaşmak istiyorum.

Psikolojide nesne sürekliliği olarak adlandırılan bir kavram var. İsmi biraz soğuk, hatta insana mekanik gelebilir. Oysa anlattığı şey son derece insani: Sevdiğimiz insan yanımızda olmadığında, ona kızdığımızda ya da ondan beklediğimiz yakınlığı göremediğimizde, aramızdaki duygusal bağı içimizde koruyabilmek.

Bir insanı, yanımızda değilken de sevebilmek

Küçük bir çocuk düşünün.

Annesi odadan çıktığında, onun tamamen ortadan kaybolduğunu sanabilir. Zamanla annesinin gözünün önünde olmasa da var olmaya devam ettiğini öğrenir. Buna bilişsel gelişim açısından nesne kalıcılığı denir.

Ama bizim bugün konuştuğumuz şey bundan biraz farklı.

Nesne ilişkileri kuramında duygusal nesne sürekliliği, sevdiğimiz insanın yalnızca var olmaya devam ettiğini bilmek değil, onunla kurduğumuz duygusal bağı yokluğunda veya hayal kırıklığı yaşadığımız anlarda da sürdürebilmektir.

Yani sevgiliniz size kızdığında, sizin bütünüyle kötü bir insana dönüşmediğinizi hissedebilmesidir.

Bir tartışmanın, birlikte yaşadığınız yüzlerce güzel anıyı bir anda silmemesidir.

Siz yanında değilken de ilişkinizin onun iç dünyasında anlamını korumasıdır.

Aslında sağlıklı bir ilişkide şunu söyleyebilmek çok kıymetlidir:

“Şu anda sana kızgınım. Hatta yanında olmak istemiyor olabilirim. Ama bu, seni sevdiğimi ya da aramızdaki bağın değerini unuttuğum anlamına gelmiyor.”

Bir insanı gerçekten tanımak, onun yalnızca bizi mutlu eden taraflarını değil, bizi zaman zaman hayal kırıklığına uğratan taraflarını da aynı insanın parçaları olarak görebilmektir.

Peki bu süreklilikte zorlanan bir insanla ilişki nasıl yaşanır?

Öncelikle bir şeyi açıklığa kavuşturalım.

Nesne sürekliliği ya tamamen sahip olduğumuz ya da hiç sahip olmadığımız bir özellik değildir. Bazı insanlarda, özellikle duygusal stres ve çatışma dönemlerinde, bu kapasiteyi korumak zorlaşabilir.

Böyle bir ilişkide bazen ilginç bir döngü yaşanır.

Birlikteyken oldukça yoğun bir yakınlık vardır. Her şey kendiliğinden gelişir. Konuşmalar, dokunuşlar, paylaşılan anlar…

Ama fiziksel mesafe oluştuğunda ya da bir anlaşmazlık yaşandığında duygusal bağ da sanki zayıflar.

Kişi bir gün çok yakın olmak isterken başka bir gün aynı yakınlık karşısında bunalmış hissedebilir. Tartışma sırasında partnerini bütünüyle olumsuz algılayabilir; sakinleştiğinde ise onun sevdiği yönlerini yeniden hatırlayabilir.

Bunlar nesne sürekliliğinde güçlük yaşanmasıyla ilişkili olabilecek örneklerdir. Ancak tek başlarına böyle bir güçlüğün kanıtı değildir. Yakınlıktan kaçınma, ilişkiden emin olmama, stres, iletişim alışkanlıkları ve başka pek çok neden de benzer davranışlar yaratabilir.

Burada asıl dikkat çekmek istediğim başka bir şey var.

İlişkinin bir tarafı her ayrılıktan sonra duygusal bağı yeniden kurmak zorunda kaldığını hissedebilir.

Sanki aynı insanla tekrar tekrar tanışıyordur.

Her güzel buluşma bir başlangıç, her uzaklaşma küçük bir ayrılık gibidir.

Ve insan bir süre sonra ilişkinin kendisini yaşamaktan çok, ilişkiyi ayakta tutmaya çalışmaya başlar.

Bir ilişkide iki farklı yalnızlık yaşanabilir

Bazen yakınlıktan uzaklaşan kişi de kendi içinde zorlanıyordur.

Sevgi istiyor olabilir ama yakınlığın beraberinde getirdiği beklentilerden korkuyor olabilir. Birine ihtiyaç duymak ona güvenli değil, tehdit edici gelebilir.

Diğer tarafta ise farklı bir yalnızlık vardır.

Sevdiği insanın yanında kendisini çok değerli hisseden ama uzaklaştığında o değerin devam edip etmediğinden emin olamayan birinin yalnızlığı.

Biri yakınlığın içinde kendisini kaybetmekten korkarken diğeri uzaklıkta sevgiyi kaybetmekten korkabilir.

Ve bazen ikisi de korkularıyla baş etmeye çalışırken birbirlerini incitir.

Burada önemli bir ayrım yapalım.

Karşımızdaki insanın yaşadığı zorluğu anlamak, onun davranışlarının üzerimizdeki etkisini ortadan kaldırmaz.

Birinin yakınlıktan korktuğunu anlamamız, bizim sürekli belirsizlik içinde yaşamamız gerektiği anlamına gelmez.

Birinin geçmişinde yaralar olduğunu bilmemiz, kendi yaralarımızı görmezden gelmemizi gerektirmez.

Empati, kendimizden vazgeçmek değildir.

Peki neden daha çok sevmek sorunu çözmüyor?

İlişkilerde sık düştüğümüz bir yanılgı var.

Yeterince seversek, yeterince sabırlı olursak, karşımızdaki insanın bize güveneceğini ve sonunda yakınlığımızı kabul edeceğini düşünüyoruz.

Belki biraz daha anlayışlı olmalıyız.

Belki daha az beklenti göstermeliyiz.

Belki onu bunaltmamalıyız.

Belki de kendimizi daha iyi anlatmalıyız.

Farkında olmadan kendi ihtiyaçlarımızı küçültmeye başlayabiliyoruz.

Oysa duygusal süreklilikte zorlanan birinin ihtiyaç duyabileceği gelişim, yalnızca daha fazla sevgi görmekten ibaret değildir. Kendi duygularını tanıması, ayrılığın ve çatışmanın onda ne yarattığını anlaması, yakınlığı sürdürebilme becerilerini geliştirmesi gerekebilir.

Bunu onun yerine biz yapamayız.

Sevgimiz bu süreçte destekleyici olabilir. Ama bir başkasının iç dünyasını yalnızca sevgimizle yeniden düzenleyemeyiz.

Ve belki de kabul etmesi en zor gerçek şudur:

Birini çok sevmemiz, onun bizimle sağlıklı bir ilişki kurmaya hazır olduğu anlamına gelmez.

Böyle bir ilişkide kendimizi nasıl koruyabiliriz?

Size birkaç şey önermek istiyorum.

Öncelikle karşınızdaki insanın ne hissettiğini sürekli tahmin etmeye çalışmayı bırakın.

Neden uzaklaştığını, neden aramadığını, dün yakınken bugün neden mesafeli olduğunu anlamaya çalışmak elbette doğal.

Ama bir noktadan sonra bütün zihinsel enerjinizi onun davranışlarını çözümlemeye ayırabilirsiniz.

Oysa daha önemli bir soru var:

“Bu ilişki bana nasıl hissettiriyor?”

Kendinizi güvende hissediyor musunuz?

İhtiyaçlarınızı dile getirebiliyor musunuz?

Bir anlaşmazlık yaşadığınızda ilişkinin devam edeceğine dair makul bir güveniniz var mı?

Yoksa her tartışmada veya uzaklaşmada sevginizi yeniden kanıtlamak zorunda mı kalıyorsunuz?

İkinci olarak, duygularınızı suçlamadan anlatmayı deneyin.

“Sen zaten beni sevmiyorsun” demek yerine, “Birlikte çok yakın olduğumuz zamanların ardından iletişimimiz birden azaldığında kendimi belirsizlik içinde hissediyorum. Yakınlığımızın nasıl devam edeceğini bilmeye ihtiyacım var” diyebilirsiniz.

Bu cümlenin amacı karşınızdaki insanı değiştirmek değil, kendinizi görünür kılmaktır.

Üçüncü olarak, sözler kadar davranışların sürekliliğine bakın.

Birlikte geçirdiğiniz güzel bir akşamı küçümsemeyin. O akşam gerçekten güzel yaşanmış olabilir.

Ama o güzel akşamın, ardından gelen haftalarca süren belirsizliği tek başına ortadan kaldırmasına da izin vermeyin.

Tıpkı bir tartışmanın bütün güzel anıları silmemesi gerektiği gibi, güzel bir buluşmanın da tekrar eden incinmeleri silmemesi gerekir.

Aslında bu da nesne sürekliliğinin önemli bir parçasıdır: Sevdiğimiz insanın hem güzel hem de bizi zorlayan yönlerini aynı anda görebilmek.

Ve son olarak, sınırlarınızı belirleyin.

Birinin zamana ihtiyacı olabilir. Bunun üzerinde konuşabilirsiniz.

Ama zamana ihtiyaç duymakla, karşısındaki insanı ne zaman sona ereceği bilinmeyen bir bekleyişin içinde bırakmak aynı şey değildir.

Bir ilişkiye anlayış gösterebilirsiniz. Fakat ilişkinin iki kişilik sorumluluğunu tek başınıza üstlenemezsiniz.

Peki nesne sürekliliğinde zorlanan kişi ne yapabilir?

Buraya kadar daha çok ilişkiyi sürdürmeye çalışan kişinin duygularından söz ettik.

Ama belki de bu yazıyı okurken kendinizi diğer tarafta buldunuz.

Sevdiğiniz biri var. Yanınızdayken onunla yakınlık kurabiliyorsunuz. Fakat uzaklaştığınızda duygularınız değişiyor, bazen ilişkiden emin olamıyorsunuz.

Ya da bir tartışma sırasında, birkaç saat önce sevdiğiniz insana karşı yoğun bir öfke hissediyorsunuz.

Öncelikle duygularınızın değişkenliğini yargılamak yerine merak etmeyi deneyebilirsiniz.

Kendinize sorun:

“Şu anda gerçekten bu insanı istemiyor muyum, yoksa yaşadığım duygusal yoğunluk nedeniyle onunla kurduğum bağı hissetmekte mi zorlanıyorum?”

Bu iki durum aynı şey değildir.

Yalnız kaldığınızda neler hissettiğinize dikkat edin.

Yakınlaşmanın ardından neden uzaklaşma isteği duyduğunuzu anlamaya çalışın.

Bir tartışma yaşadığınızda ilişkinin bütününü değil, o an yaşanan sorunu değerlendirmeyi öğrenin.

Ve en önemlisi, bu güçlüğün farkına varıyorsanız, bireysel psikoterapiyle üzerinde çalışabileceğinizi bilin.

Geçmişte öğrendiğimiz ilişki kurma biçimleri değişebilir. Fakat değişim, yalnızca bizi seven birinin sabrına değil, bizim kendi iç dünyamızla ilgilenme isteğimize de ihtiyaç duyar.

Sevgi, iki buluşma arasında da yaşayabilmeli

İlişkilere dair düşündükçe kendime sık sık şu soruyu soruyorum:

Birlikteyken mutlu olmak mı daha zor, ayrı kaldığımızda da o mutluluğun güvenini içimizde taşıyabilmek mi?

Belki de olgun sevginin en güzel tarafı budur.

Sevdiğimiz insan her an yanımızda olmak zorunda değildir.

Her mesajımıza hemen cevap vermek zorunda değildir.

Her düşüncemize katılmak, her ihtiyacımızı karşılamak, her an bizi mutlu etmek zorunda da değildir.

Ama ilişkinin içinde öyle bir güven oluşabilir ki, bütün bunlar olmadığında bile birbirimizi sevdiğimizden her defasında yeniden emin olmaya çalışmayız.

Çünkü sevgi yalnızca yan yana gelince ortaya çıkan bir duygu değil, aramızdaki mesafede de yaşayabilen bir bağdır.

Elbette her ilişki devam etmek zorunda değil. İnsanların duyguları değişebilir, ilişkiler bitebilir, iki insan birbirini sevse bile birlikte olmayı seçmeyebilir.

Nesne sürekliliği, sonsuza kadar sevmek ya da hiçbir zaman ayrılmamak demek değildir.

Sevginin, öfkenin, hayal kırıklığının ve ayrılığın gerçekliğini birbirine karıştırmadan taşıyabilmektir.

Ve sanırım burada hem sevdiğimiz insan hem de kendimiz için çok önemli bir şey öğrenebiliriz.

Bir insanı onun yokluğunda da sevebilmek kadar, o insanı sevdiğimiz anlarda bile kendi ihtiyaçlarımızı unutmamak gerekir.

Çünkü olgun sevgi yalnızca karşımızdakinin içimizdeki yerini korumak değildir.

Kendi içimizdeki yerimizi de kaybetmemektir.

Belki bugün kendimize sormamız gereken soru, “O beni yanında değilken de seviyor mu?” sorusundan biraz daha derindedir:

“Ben onu severken, kendimi de sevmeye devam edebiliyor muyum?”