Önsöz: Bir insanın kendisi olmaya karar vermesi üzerine

Beş altı yaşlarında küçük bir çocuk düşünüyorum. Küçükçekmece’deki Kızılay kampında tek başına yürüyor. O çocuk bendim. Aradan kırk yılı aşkın zaman geçti; o gün aklımdan geçenlerin çoğunu hatırlamıyorum ama o yalnızlığı hatırlıyorum. Bugün dönüp baktığımda, hayatım boyunca yaptığım bazı şeylerin o çocukla bir ilgisi var mı diye merak ediyorum: sevilmek için gösterdiğim çabanın, kaybetme korkumun, gereğinden fazla sorumluluk almamın, kendimden vazgeçme pahasına bir şeyleri düzeltmeye çalışmamın… Bütün bunlar ne zaman başladı? Bilmiyorum. Ama artık öğrenmek istiyorum.

Bu satırları 48 yaşında bir adam olarak yazıyorum. Evlenmiş, boşanmış, iki çocuk büyütmüş, âşık olmuş, ayrılmış, yeniden sevmiş, çalışmış, yorulmuş, bazen kazanmış, bazen de hayatın karşısında ne yapacağını bilememiş bir adam.

Yıllardır bilişim teknolojileri alanında çalışıyorum. Bir sistemin neden çalışmadığını bulabilir, gerekirse saatlerce uğraşıp onu yeniden ayağa kaldırabilirim. İş insanın kendisine gelince aynı beceri bir yerlerde kayboluyor. Yıllarca süren bir ilişkinin içinde aynı davranışları neden tekrar tekrar yaşadığımı uzun süre anlayamadım. Sevgi sandığım şeyin içinde kaybetme korkusu vardı. Fedakârlık dediğim şeyin altında kabul edilme ihtiyacı. Bir ilişkiyi kurtarmak için gösterdiğim çaba da çoğu zaman kendi değerimi kanıtlama isteğiyle iç içeydi.

Bunları anlamak için çok zaman harcadım. Psikoloji ve sosyoloji okudum, eğitimlere katıldım, koçluk alanında kendimi geliştirdim, terapiye gittim, düşündüm, yazdım. Öğrendikçe hayatımda bir şeylerin kendiliğinden değişmesini bekledim. Sonra önemli bir şey fark ettim: insan kendisini anlamaya başladığında kendiliğinden değişmiyor. Neden öfkelendiğimi biliyordum, yine öfkeleniyordum. Korkumun nereden geldiğini görebiliyordum, yine korkuyordum. Ne yapmam gerektiğini çok iyi bilip yapamadığım zamanlar oldu. Bilmek yetmiyordu; öğrendiklerimi hayatın içinde uygulamayı da öğrenmem gerekiyordu. Bunun bir sınavı ya da diploması yok. Hâlâ da yok.

Bir dönem kendime hep aynı soruyu sorarken buldum: “Neden ben?” Neden bu kadar çabalıyorum? Neden bazı insanlar rahatça uzaklaşabilirken ben uzaklaşmakta zorlanıyorum? Birini kaybetme ihtimali neden kendi ihtiyaçlarımı bile unutturuyor? Herkesin sorununu çözmek isterken kendi sorunlarımı neden erteliyorum? Cevapların bir kısmını çocukluğumda aramaya başladım. Ağabeyimle kıyaslandığım zamanları, kendimi yeterince değerli hissetmediğim anları, canım yandığında bile ağlamamaya çalıştığım günleri hatırladım. Farkında olmadan kendime koyduğum kuralları gördüm: iyi bir çocuk olmalıyım, kimseyi üzmemeliyim, başarılı olmalıyım, sevdiğim insanlardan vazgeçmemeliyim, herkese yetmeliyim.

Bunların bir kısmının bugünümü nasıl etkilediğini görebiliyorum. Yine de geçmişimdeki her olayın bugünkü davranışlarımı açıkladığını söylemeyeceğim; çocukluğum hayatımın bir parçası, yetişkinlikte yaptığım seçimler de öyle. Geçmişi bugünkü hatalarıma mazeret yapmak için kurcalamıyorum. Anlamak istiyorum, çünkü geçmişi değiştiremesek de orada öğrendiğimiz bazı şeylerin bugünü yönetmesine izin vermemeyi öğrenebiliriz.

Bir gün oğlumla yaşadığımız bir gerginliğin ardından kendime şunu söyledim: “Ben babalığı bile beceremiyor muyum?” Düşünsenize… Yıllardır baba olan, çocukları için elinden geleni yapan bir adam, tek bir anlaşmazlığın ardından bütün babalığını sorgulayabiliyor. Oysa oğlumun öfkelenmesi kötü bir baba olduğumun kanıtı değil. Her zaman doğru davranmam gerekmiyor. Yanılabilirim, onu anlamakta zorlanabilirim, konuşmak için yanlış zamanı seçebilirim. Özür dilemeyi de, bazen yalnızca dinlemeyi de öğrenebilirim. Babalık konusunda bütün cevaplara sahip değilim; çocuklarım büyürken ben de değişiyorum. Onlara bırakmak istediğim miras yalnızca maddi bir güvence olmasın. Hata yaptığında kendini yok saymadan sorumluluk alabilen, sevdiklerine değer verirken kendini değersizleştirmeyen, korkularına rağmen yoluna devam eden bir baba örneği bırakmak istiyorum. Belki en önemlisi, kaç yaşında olursa olsun insanın değişebileceğini gösteren bir baba.

Son yıllarda kendimle ilgili bir şey daha öğrendim: hayatımı yaşamaktan çok, hayatımdaki sorunları çözmekle meşgul oluyormuşum. Bir ilişkiyi anlamaya, bir anlaşmazlığı gidermeye, birinin ne hissettiğini öğrenmeye çalışırken zaman geçip gitmiş. Oysa yaşamak istediğim ne çok şey var. Piyanomun başına oturup yeni şarkılar yazmak, kendi sesimi bulmak istiyorum. Çocukken bir elektronik piyanom olsun çok istemiştim. Annemin buna gücünün yetmeyeceğini düşündüğüm için hiç söylemedim; onun yerine piyano ilanlarının olduğu gazeteyi uyuyakalmış gibi yanımda bırakırdım, annem görür de anlar diye. Annem gazeteyi hiç görmedi, belki gördü ama amacını anlamadı. Yıllar sonra evlendim. Evimiz yeterince büyüktü ama piyano gereksiz bulundu. Boşanıp kendi evime taşındığım hafta kendime bir piyano aldım. Bulaşık makinem bile yoktu.

Bunun dışında da istediğim çok şey var. Tiyatro sahnesinde bazen başkalarını, bazen kendimi güldürmek, yeni diller öğrenmek, yeni yerler görmek, insanları tanımak, kitaplar okumak istiyorum. Çocuklarımla daha çok güzel anı biriktirmek istiyorum. Bir gün yeniden âşık olmak da istiyorum, üstelik bu kez bir ilişkinin içinde kendimi kaybetmeden. Sevdiğim insanla bir filmi sonuna kadar izleyebilmek, istersek yarıda bırakıp birbirimize sarılabilmek istiyorum. Olağanüstü bir hayatın peşinde değilim; kendi hayatımı gerçekten yaşamanın peşindeyim. Mutluluk yalnızca sorunların bittiği yerde beklemiyor. İnsan sorunları çözülmemişken de güzel bir gün yaşayabiliyor, üzgünken gülebiliyor, birini özlerken yeni bir şarkı yazabiliyor, bir şeyleri kaybetmişken hayatında yeni bir yer açabiliyor.

Uzun yıllar kendimin en iyi versiyonu olmaya çalıştım: daha başarılı, daha güçlü, daha anlayışlı, daha sabırlı… Biraz daha gelişirsem her şeyi daha iyi yönetebileceğimi sandım. Şimdi kendime başka bir soru soruyorum: Ya benim ihtiyacım olan şey, en iyi Altuğ olmak değil de bana iyi gelen Altuğ olmaksa? Hata yapabilen, bazen tembellik eden, her sorunu çözmek zorunda olmadığını bilen, hayır dediğinde dünyanın yıkılmadığını gören bir Altuğ. Sevilmek isteyen ama bunun için sürekli kendini kanıtlamaya çalışmayan. Kendi ihtiyaçlarını önemserken başkalarınınkine de saygı gösteren. Öfkelendiğinde kırıcı olmayı seçmeyen, üzüldüğünde bunu saklamak zorunda hissetmeyen. Hayatın yalnızca sorumluluklardan ibaret olmadığını hatırlayan bir adam. Kusursuz değil, ama kendisiyle kavgası azalmış. İşte ben artık böyle bir adam olmaya çalışıyorum. Bu kararı 48 yaşında vermiş olmayı da geç kalmak olarak görmüyorum; belki insan bazı kararları ancak o yaşa kadar yaşadıklarıyla verebiliyor.

Bu kitabı neden yazıyorum? Kendimle ilgili öğrendiklerimin yalnızca kafamda kalmasını istemiyorum. Yaşadıklarımı, hatalarımı, aldığım kararları ve bunların beni nasıl değiştirdiğini çocukluğumdan başlayarak anlatacağım: bazen komik, bazen hüzünlü, bazen hatırlaması bile zor anılarla. Bir insanın nasıl yetiştiğini, nasıl sevdiğini, neden korktuğunu, nerelerde kendini kaybettiğini ve yeniden nasıl bulmaya çalıştığını kendi hayatım üzerinden anlatmak istiyorum. Zaman zaman psikolojiye, sosyolojiye ve öğrendiklerime başvuracağım ama arkalarına saklanmayacağım; çünkü bilgi sahibi olmak, insanın kendi hayatında her zaman doğru davrandığı anlamına gelmiyor. Bu bir uzmanlık gösterisi olmayacak, yaşanmış bir hayatı anlama çabası olacak. Geçmişteki Altuğ’u bugünkü bilgilerimle acımasızca yargılamamaya çalışacağım. O gün bildikleriyle neden öyle davrandığını, bugünün Altuğ’unun aynı koşullarda neyi farklı yapabileceğini anlamak istiyorum. Başarısızlıklarımı gizlemeden, hatalarımı başkalarına yüklemeden, güzel hatıralarımı da sonradan acı yaşadım diye değersizleştirmeden dürüst olmaya çalışacağım. İnsan yalnızca iyi taraflarını anlattığında geriye eksik bir hikâye kalıyor. Ben eksiksiz olmasa da gerçek bir hikâye anlatmak istiyorum.

Belki sen de bu sayfalarda kendinden bir şeyler bulursun. Belki benim yıllarca kendime sorduğum bir soruyu sen çoktan cevaplamışsındır, belki de benim yeni fark ettiğim bir şeyi okurken kendi hayatındaki bir olaya başka gözle bakarsın. Bilmiyorum. Ama bu yolculuk bir başkasının kendisiyle daha dürüst bir ilişki kurmasına küçük de olsa katkı yaparsa mutlu olurum.

Bugün hâlâ içimde küçük bir çocuk taşıyorum: bazen korkan, bazen sevilmek isteyen, bazen kendini yalnız hisseden Küçük Altuğ’u. Artık onu ortadan kaldırmaya çalışmıyorum. Onu tanımak, anlamak ve geçmişte karşılanamayan bazı ihtiyaçlarını bugünün yetişkin Altuğ’u olarak fark edebilmek istiyorum. Bu kitapta onunla belki çok konuşacağız. Bazen anlaşamayacağız, bazen birbirimize kızacağız, bazen de birlikte güleceğiz. Ama bu kez onu geride bırakmayacağım, çünkü bugün olduğum adamın içinde o da var; güzel şeylerle, hatalarımla, hayal kırıklıklarımla birlikte. Hayatımı yeniden kurmak derken bunların hiçbirini silmekten söz etmiyorum. Hepsini kabul ederek bundan sonra nasıl yaşayacağıma kendim karar vermek istiyorum.

Bir zamanlar yaşamın bana neler getireceğini merak eder, koşulların değişmesini beklerdim. Şimdi yaşamın karşısında nasıl bir insan olmayı seçeceğimi düşünüyorum. Her şey benim elimde değil, hiçbir zaman da olmadı. Ama kendi hayatımın sorumluluğunu başkalarına bırakamam; bütün korkularıma ve eksiklerime rağmen bunu üstlenmek istiyorum.

Küçükçekmece’de tek başına yürüyen o çocuğun hikâyesi henüz bitmedi. O çocuk büyüdü; baba oldu, sevdi, kaybetti, çalıştı, yoruldu, yeniden ayağa kalktı. Şimdi dönüp nereden geldiğine bakıyor, bir daha aynı yolları yürümemek için yalnızca değil, bundan sonraki yolunu biraz daha bilinçli seçebilmek için.

Ben Altuğ. Bu da kendime giden en uzun yolun hikâyesi.

Altuğ Erbaşı

Kasım 2026